تفسیر «تسنیم» ادامه مسیر «المیزان» است

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، عباس اسماعیلی زاده ، دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد امروز 25 آبان ماه در نشست علمی «نگاهی به تفسیر تسنیم آیت الله عبدالله جوادی آملی در سیر نگارش های قرآنی» که در محل دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد، اظهار کرد: تفسیر تسنیم در 80 جلد تدوین شده و در سال 1404 از آن رونمایی شده است. نوآوری ها و ویژگی های اختصاصی تفسیر تسنیم، قرآن محوری این تفسیر در مقایسه با دیگر تفاسیر و جایگاه آن در جریان بازگشت به قرآن سه محور اصلی بحث است.

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، عباس اسماعیلی زاده، دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد امروز 25 آبان ماه در نشست علمی «نگاهی به تفسیر تسنیم آیت الله عبدالله جوادی آملی در سیر نگارش های قرآنی» که در محل دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد، اظهار کرد: تفسیر تسنیم در 80 جلد تدوین شده و در سال 1404 از آن رونمایی شده است. نوآوری ها و ویژگی های اختصاصی تفسیر تسنیم، قرآن محوری این تفسیر در مقایسه با دیگر تفاسیر و جایگاه آن در جریان بازگشت به قرآن سه محور اصلی بحث است. وی ادامه داد: نگارش تفسیر تسنیم از یک نیاز شخصی آغاز نشد، بلکه آیت الله عبدالله جوادی آملی خود را وامدار علامه سید محمدحسین طباطبایی و تفسیر تسنیم را ادامه راه المیزان می دانست، همچنین در آثار و سخنان وی نیز تأکید شده است که المیزان باید تکمیل شود. اسماعیلی زاده بیان کرد: یکی از کاستی هایی که در تسنیم برطرف شده توجه گسترده تر به مباحث فقهی است. علامه طباطبایی به تناسب مباحث تفسیری وارد جزئیات فقهی نمی شد، اما آیت الله جوادی آملی در تفسیر آیات فقهی با رویکرد اجتهادی وارد بحث می شود و دیدگاه فقهی ارائه می کند؛ این ویژگی در بسیاری از تفاسیر دیده نمی شود. وی با بیان اینکه تسنیم، المیزان فارسی است و نه ترجمه فارسی کتاب المیزان، تصریح کرد: دغدغه آیت الله جوادی آملی نسبت به المیزان موجب شد برخی این اثر را ترجمه المیزان همراه با مطالب افزوده بدانند، در حالی که هدف او ارائه تفسیری هم وزن تفسیر  المیزان و با همان سبک و سیاق، اما به زبان فارسی بوده است. این استاد دانشگاه با اشاره به تأکید آیت الله جوادی آملی بر زبان فارسی گفت: او می توانست تفسیر خود را به زبان عربی بنویسد، اما زبان فارسی را یک تعهد می دانست. یکی از دغدغه های او این بود که زبان فارسی به زبان تولید علم و ارائه اندیشه های جدید تبدیل شود. اسماعیلی زاده درباره ترجمه المیزان بیان کرد: با خواندن ترجمه المیزان نمی توان به طور کامل با این تفسیر آشنا شد، زیرا در ترجمه آن کاستی هایی وجود دارد. تعریب تسنیم نیز از سوی مؤسسه علوم وحیانی اسرا انجام شده و تاکنون حدود 20 جلد آن منتشر شده است. وی افزود: آیت الله جوادی آملی نگاه تمدنی دارد و می داند تفسیری که نوشته می شود ممکن است در آینده به یک مرجع علمی تبدیل شود؛ شناخت کامل المیزان ممکن است 150 تا 250 سال زمان ببرد و پس از آن زمینه برای شناخت تفسیر تسنیم فراهم شود.

تسنیم حاصل تلاش سه نسل فعالیت درحوزه علمیه است

دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به روند شکل گیری تفسیر تسنیم گفت: آیت الله جوادی آملی سال 1360 تصمیم گرفت این تفسیر را آغاز کند. درس تفسیر ابتدا در مشهد و در سال های جنگ ارائه شد و پس از آن به عنوان درس خارج تفسیر در حوزه علمیه قم ادامه یافت. بحث های شفاهی این تفسیر حدود سال 1402 به پایان رسید و در سال 1404 از مجموعه 80 جلدی آن رونمایی شد. وی افزود: نخستین ویژگی تفسیر تسنیم تدوین آن براساس درس خارج تفسیر است و در میان تفاسیر 14 قرن گذشته تفسیری با این ویژگی که محصول مستقیم درس خارج تفسیر باشد سراغ نداریم. اسماعیلی زاده با توضیح درباره درس خارج از فقه تصریح کرد: درس خارج بالاترین سطح آموزشی در حوزه علمیه است و طلابی که قصد رسیدن به درجه اجتهاد دارند در این درس ها شرکت می کنند، سطح مخاطب تسنیم نیز در بسیاری از مباحث طلبه های درس خارج خوان و دانشجویان دوره دکتری هستند. وی ادامه داد: پس از ارائه درس گروهی نوارهای درس را پیاده می کردند، گروهی منابع، روایات، تفاسیر و اشعار مورد استناد را مستند می کردند و در مرحله بعد مطالب غنی سازی و سپس تدوین می شد، در مرحله نگارش نیز مطالب براساس دسته بندی های خاص تسنیم سامان می یافت. این استاد دانشگاه گفت: در مقطعی حدود 50 نفر روی تدوین تسنیم کار می کردند و در طول این دوره سه نسل از پژوهشگران حوزه در این فرایند مشارکت داشتند و به همین دلیل آیت الله جوادی آملی در مراسم رونمایی گفت که تفسیر تسنیم کار او نیست، بلکه حاصل تلاش سه نسل حوزه است.

گزیده تفسیر در تسنیم جای ترجمه را گرفته است

دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد درباره ساختار تفسیر تسنیم بیان کرد: در این تفسیر چهار لایه شامل تفسیر، گزیده تفسیر، اشارات و لطایف مورد توجه قرار گرفته است. این تقسیم بندی از روایتی درباره مراتب فهم قرآن یعنی عبارت ها، اشارات، لطایف و حقایق، گرفته شده است. اسماعیلی زاده تصریح کرد: در تفسیر تسنیم گزیده تفسیر جای ترجمه را گرفته است. در بیشتر تفاسیر ابتدا آیه و سپس ترجمه آن ارائه می شود، اما در تسنیم پس از ذکر آیه، گزیده ای از تفسیر آمده است. این گزیده پس از پایان تدوین مباحث تفسیری تهیه می شود و مجموعه مطالب ارائه شده ذیل آیه را خلاصه می کند. وی با بیان اینکه ترجمه قرآن بدون فهم دقیق آیه ممکن نیست، اظهار کرد: آنچه ترجمه نامیده می شود، در بسیاری از موارد در واقع نوعی برداشت تفسیری است؛ بنابراین مناسب تر آن است که این بخش «گزیده تفسیر» نامیده شود. در لایه های بعدی مطالبی که از ظاهر الفاظ آیه فهمیده می شود و مباحث مرتبط با آن بررسی می شود. مؤسسه برای انتخاب عنوان ها، ضوابط مشخصی دارد و تدوین و ویرایش هر جلد نیز براساس شیوه نامه انجام شده است. این استاد دانشگاه افزود: یکی از دغدغه های گروه ویرایش این بود که مخاطب هنگام مطالعه تفسیر تسنیم، لحن و شخصیت علمی آیت الله جوادی آملی را در ذهن خود بازسازی کند و به همین دلیل بر حفظ برخی تعبیرهای خاص او تأکید می شد تا متن مکتوب ارتباط خود را با درس شفاهی حفظ کند. دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد، جامعیت را یکی دیگر از ویژگی های تفسیر تسنیم دانست و گفت: در این تفسیر سه روش تفسیری دیده می شود؛ تفسیر قرآن به قرآن، تفسیر قرآن با روایت و تفسیر قرآن با بهره گیری از عقل؛ از این نظر تسنیم در کنار روش تفسیری از ظرفیت تفسیر موضوعی نیز برخوردار است. وی درباره نسبت تسنیم با المیزان و الفرقان اظهار کرد: برای شناخت جایگاه تفسیر تسنیم باید آن را در کنار المیزان طباطبایی و الفرقان صادقی تهرانی بررسی کرد؛ هر سه تفسیر در شمار تفاسیر قرآن محور قرار می گیرند، اما میزان تکیه آن ها بر قرآن و روایت متفاوت است.

نسبت تفسیر تسنیم با المیزان، الفرقان و جریان های تفسیری معاصر

اسماعیلی زاده افزود: قرآن محوری را می توان در سه طیف بررسی کرد؛ یک طیف به قرآن نزدیک تر است، طیف دیگر به روایت و طیف سوم میان این دو قرار دارد. صادقی تهرانی در مرز قرآن محوری حرکت می کند و به همین دلیل برخی او را قرآن بسنده دانسته اند، طباطبایی نیز به دلیل توجه گسترده به روایات از سوی برخی در مرز روایت محوری معرفی شده است؛ آیت الله جوادی آملی تلاش می کند میان قرآن و روایت توازن برقرار کند. وی گفت: عنوان «المیزان فی تفسیر القرآن» نیز نشان می دهد که هدف طباطبایی قرار دادن قرآن به عنوان معیار فهم و ارزیابی دیگر منابع بوده است؛ براساس این روش، روایات و دیدگاه های مختلف بررسی می شوند، اما در نهایت با قرآن سنجیده خواهند شد. این استاد دانشگاه درباره دیدگاه صادقی تهرانی اظهار کرد: در مقدمه تفسیر الفرقان قرآن به عنوان مرجع اصلی معرفی شده است. در این روش آیات مشابه از نظر هدف و معنا در کنار یکدیگر قرار می گیرند و سپس با توجه به سیاق، معنای آیات بررسی می شود و پس از آن روایات تفسیری نیز مورد توجه قرار می گیرد. دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد افزود: در جلد نخست تسنیم حدود 500 صفحه به مباحث مقدماتی فهم قرآن اختصاص دارد که حجیت ظاهر قرآن، استقلال قرآن در بیان معارف، جایگاه عقل و روش تفسیری اهل بیت از جمله مباحث این بخش است. وی ادامه داد: آیت الله جوادی آملی در برخی مباحث بر خواندن قرآن با قطع نظر از هر سخن دیگری تأکید می کند، اما در ادامه می گوید این مرحله به تنهایی برای اثبات عقاید و اخلاق کافی نیست و عقل و دیگر منابع نیز باید در فرایند فهم دینی مورد توجه قرار گیرند؛ از این منظر روش او را می توان تلفیقی میان قرآن محوری و بهره گیری از دیگر منابع دانست. اسماعیلی زاده درباره جایگاه تسنیم در جریان بازگشت به قرآن گفت: این جریان از شبه قاره هند آغاز شد و در پی آن شکل گرفت که مسلمانان فاصله گرفتن از قرآن را یکی از عوامل اصلی مشکلات جوامع اسلامی دانستند. این جریان در آغاز و در برخی شاخه ها به قرآن بسندگی رسید و برخی طرفداران آن معتقد شدند برای فهم دین تنها قرآن کافی است. این استاد دانشگاه با اشاره به دیدگاه امام خمینی(ره) درباره مهجوریت قرآن بیان کرد: امام خمینی(ره) تأکید کرده بود که برداشت های اخلاقی، ایمانی و عرفانی از قرآن در صورتی که براساس ضوابط انجام شود تفسیر به رأی نیست، با این حال در برخی دوره ها مسلمانان را از تفسیر قرآن ترسانده اند و هرگونه برداشت از آیات را تفسیر به رأی دانسته اند. اسماعیلی زاده اظهار کرد: جریان قرآن بسندگی در برخی مباحث دچار اشتباه شده است، اما دغدغه اصلی آن بازگرداندن قرآن به متن زندگی مسلمانان و پایان دادن به مهجوریت قرآن بوده است؛ بنابراین باید میان نقد مبانی این جریان و نادیده گرفتن دغدغه بازگشت به قرآن تفاوت گذاشت. وی درباره مراحل این جریان تصریح کرد: در مرحله نخست قرآن بسندگی مطرح بود؛ یعنی تنها قرآن کافی دانسته می شد و در مرحله دوم قرآن محوری شکل گرفت؛ به این معنا که قرآن محور است، اما دیگر منابع نیز در کنار آن مورد استفاده قرار می گیرند، همچنین مرحله سوم تفسیر استقلالی است که بر نقش مستقل قرآن در بیان معارف تأکید دارد. دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد در پایان گفت: با ظهور آثار علامه طباطبایی و دیگر مفسران برجسته، جریان قرآن بسندگی رنگ باخت و دوره قرآن محوری و روشمندی علمی آغاز شد؛ تفسیر تسنیم را می توان نقطه اوج و ادامه تکامل یافته این جریان دانست، تفسیری که در عین استناد مستقیم به آیات، از عقل، سنت و سایر منابع معتبر نیز بهره می برد. انتهای پیام

نظرات

captcha